هر آنچه باید درباره‌ پروبیوتیک‌ها و مکانیسم آن‌ها بدانید

خواندن 5 دقیقه
22 دسامبر, 2020
پروبیوتیک چیست

اگر به اطراف نگاه کنیم و یا حتی بدن خودمان، غذایی که روزانه می‌خوریم، هوایی که تنفس می‌کنیم و انواع نوشیدنی‌ها، که در طول عمر آن‌ها را مصرف می‌کنیم، اعم از انواع لبنیات، آب‌میوه‌ها، ترشی‌جات و غیره، همهی چیزهایی که در زندگی با آن‌ها سر و کار داریم، مملو از موجوداتی هستند که میلیاردها میلیارد بار جمعیت آن‌ها بیشتر و نوع خیلی از آن‌ها ناشناخته‌تر از چیزهایی هستند که تا به حال به شناخت آن‌ها دست پیدا کرده‌ایم. نام این موجودات کوچک و بسیار پر رمز و راز، «باکتری‌» است.

باکتری‌ها انواع و گونه‌های مختلفی دارند. به طوری که می‌توانیم بگوییم انجام بسیاریی از کارها و فعالیت‌ها، خوراکی‌ها و داروها، بدون حضور آن‌ها شاید غیرممکن می‌شد. شناخت این موجودات ریز اما پر رمز و راز باعث شگفتی‌های بسیاری در کشف رازهای علوم تجربی اعم از پزشکی، صنایع غذایی، پوشاک، دارویی و… شده است.

دستگاه گوارش انسان از دهان شروع  و به مخرج خاتمه می‌یابد. مری، معده، روده باریک و روده بزرگ جزئی از این دستگاه هستند. وجود برخی باکتری‌ها در روده بزرگ انسان سبب تولید ویتامین K می‌شود. این ویتامین، در انواعی از عملکردهای انعقادی  بدن کاربرد دارد. در روده کوچک، میکروارگانیسم‌هایی وجود دارند که پس از مصرف غذا، در روده مستقر می‌شوند و فواید بسیاری برای سلامت انسان دارند. نام این میکروارگانیسم‌ها «پروبیوتیک‌ها» هستند.

پروبیوتیک نوعی باکتری مفید برای بدن انسان برای دستگاه گوارش است. این باکتری‌ها، با کنترل رشد باکتری‌های خطرناک به سلامت روده کمک می‌کنند. منظور از باکتری‌های خطرناک، باکتری‌های مضری هستند که باعث عفونت یا التهاب در روده ما می‌شوند.

پروبیوتیک‌ها، نوعی از باکتری‌های فلور نرمال هستند و برخلاف آنتی بیوتیک‌ها که باعث از بین بردن انواع مختلفی از میکروارگانیسم‌ها می‌شوند، این باکتری‌ها کمک به رشد میکروارگانیسم‌های دیگر می‌کنند.

نگاهی تخصصی‌تر به پروبیوتیک‌ها

پروبیوتیک واژه‌ای است که به معنای «برای زندگی کردن» به کار می‌رود. می‌توانیم این را بگوییم که این میکروارگانیسم‌ها «پروبیوتیک‌ها» به دلیل فواید زیادی که برای بدن و کمک به جذب غذا دارند به سیستم ایمنی بدن کمک می‌کنند تا در برابر عوامل بیماری‌زا و واکنش‌های دفاعی خوبی از خود نشان دهند. اما به‌راستی مگر عوامل بیماری زا فقط در درون بدن یا خارج از بدن هستند؟

پروبیوتیک‌ها، علاوه بر این‌که قادر به جذب مواد حساسیت‌زای موجود در فرآورده‌های لبنی هستند، می‌توانند از این طریق از برخی از اندام‌های گوارشی از جمله «روده» محافظت کنند و خود مواد حساسیت‌زا که برای بدن بیماری، ایجاد می‌کنند را از بین ببرند. اما این میکروارگانیسم‌های پر رمز و راز، علاوه بر محیط‌های داخلی بدن و اندام‌های داخلی به اندام‌های خارجی که در تماس با بیرون بدن هستند نیز عامل حفاظتی ایجاد می‌کنند و در از بین بردن عفونت‌های ناشی از باکتری‌های مضر و قارچ‌ها کمک‌کننده‌اند.

واژن خانم‌ها یکی از اندام‌هایی است که در معرض آلودگی‌ها قرار دارد؛ و چون نزدیک به محل نگهداری جنین است، اگر درگیر عفونت‌های باکتریایی و یا عفونت‌های قارچی باشد، ممکن است باعث سقط جنین یا زایمان زودرس در دوران حاملگی شود. پروبیوتیک‌ها در رقابت با دیگر باکتری‌ها برنده می‌شوند و به این طریق نیز سبب از بین بردن باکتری‌های بیماری‌زا می‌شوند.

همانطور که کمی پیش بیان کردیم لوله گوارش شامل دهان، مری، معده، روده باریک، روده بزرگ و مخرج می‌باشد. که محل اصلی جذب آب و غذا روده‌ها می‌باشند. روده باریک طولانی‌ترین بخش قسمت دستگاه گوارش می‌باشد و طول آن حدود ۶ متر است. در دیواره‌ این روده‌ی باریک، پرز  و ریز  پرز  وجود دارد که به جذب غذا کمک می‌کنند و هر چه تعداد این پرزها و ریز پرزها بیشتر باشند، سطح جذب نیز بالاتر می‌باشد.

پروبیوتیک ها

بیماری‌های روده‌ای عبارتند از سلیاک، کورون و… که هر دو التهابی هستند. سیستم ایمنی بدن این بیماران دارای واکنش‌های زیادی نسبت به مواد و باکتری‌های موجود در روده است. پروبیوتیک‌ها ایمنی اختصاصی و غیر اختصاصی روده را در مقابل بیماری‌های روده‌ای تحریک می‌کنند و باعث تقویت آن‌ها می‌شوند. همچنین ممکن است از بعضی بیماری‌های ویروسی و باکتری‌ها مانند اسهال که ناشی از عفونت‌ها و مصرف آنتی بیوتیک‌هاست، جلوگیری کنند.

انواع پروبیوتیک‌ها

پروبیوتیک‌ها انواع مختلفی دارند که کاربرد برخی از آن‌ها منحصر به فرد است. دو دسته اصلی پروبیوتیک‌ها، لاکتوباسیلوس‌ (Lactobacillus) و بیفیدوباکتریوم (Bifidobacterium) هستند.
لاکتوباسیلوس‌ها باعث جلوگیری و مهار رشد سلول‌های پاتولوژیک و نیز سبب جلوگیری از رشد تومورهای سرطانی پیشگیری از ابتلاء به سرطان و… می‌شوند. شناخته‌شده‌ترین نوع پروبیوتیک‌ها هستند و در ماست و غذاهای تخمیریافته‌ دیگر نیز وجود دارند. برای درمان اسهال هم مؤثر هستند. به‌علاوه، برای افرادی که توانایی هضم لاکتوز موجود در شیر را ندارند، مفیدند.

بیفیدوباکتریوم‌ها در همه محصولات لبنی وجود دارند و در درمان بیماری سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) و برخی بیماری‌های دیگر نیز مؤثر هستند.

کاربرد و فواید پروبیوتیک‌ها

پروبیوتیک‌های دارویی

نگهداری این محصولات در دمای معین از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. دمای تعریف شده برای نگهداری این داروها بین ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد تعریف شده است. همچنین اخیراً محققان و دانشمندان دانشکده داروسازی علوم پزشکی تهران موفق به ساخت چندین نوع دارو با استفاده از این باکتری‌های سودمند پروبیوتیک‌ها شده‌اند، که کاربردهای آن عبارتند از:

1_ تحریک پذیری

2_ کاهش علائم التهابی روده

3_کاهش میزان زخم‌های گوارشی

4_کمک برای هضم غذا

5_بهبود علائم سندروم روده

6_کاهش جذب کلسترول

7_تقویت سیستم ایمنی بدن

و….

این‌ها تنها  نمونه‌ای از فواید داروهای پروبیوتیک هستند.

نام داروهایی که به‌تازگی ساخته شده و به مصرف رسیده و نتیجه دلخواه داده‌اند:

کیدی لاکت: مورد استفاده برای کودکان

فمی لاکت: مورد استفاده برای همه‌ی سنین

رژی لاکت: مورد استفاده برای سالمندان

لاکتوفم: مورد استفاده برای بانوان

کپسول لاکتوکر: مورد استفاده برای افراد نیازمند به ایمنی بالا

پروبیوتیک‌ها همچنین بر بسیاری از دیگر بیماری‌ها از جمله دیابت تاثیر می‌گذارند. این میکروارگانیسم‌ها باعث کاهش قند خون در افراد دیابتی می‌شوند و می‌توانند جایگزین تزریق انسولین باشند. امروزه با رشد علم تجربی و امکان دسترسی به انواع این میکروارگانیسم‌های پروبیوتیک، می‌توان از آن‌ها در مواد غذایی مکمل‌های رژیمی و دارویی با خاصیت «تغذیه و درمانی» استفاده کرد.

پروبیوتیک در چه مواد غذایی وجود دارد؟

بدن نیاز به برخی پروبیوتیک‌ها دارد که تأمین این پروبیوتیک‌ها می‌توانند ساده یا پیچیده باشند. یکی از راه‌های تامین پروبیوتیک‌ها برای بدن، خوردن غذاها و نوشیدنی‌های حاوی این میکروارگانیسم‌هاست. اما سؤال این است که آیا مردم به راحتی می توانند منابع پروبیوتیکی از جمله پروبیوتیک‌های غذایی را بشناسند؟

کمی پیش خواندیم که مصرف آنتی بیوتیک‌ها باعث از بین بردن انواعی از باکتری‌های مفید بدن می‌شود. حالا برای جبران این نقص‌ها، با مصرف پروبیوتیک می‌توانیم آن‌ها را جایگزین کنیم.

همچنین گفتیم که پروبیوتیک‌ها خاصیت‌های درمانی نیز دارند. این خاصیت منحصر‌به‌فرد است؛ یعنی هر نوع خواص بر روی یک نوع یا انواعی از بیماری خاص موثر است.

مکانیسم و نحوه‌ اثرگذاری پروبیوتیک‌ بر بدن

 پروبیوتیک‌‌ها با استقرار در بخش‌هایی از بدن، تغییراتی ایجاد می‌کنند که این تغییرات موجب مواردی مانند پیشگیری از بیماری‌های مختلف،کنترل سرطان و سیستم ایمنی بدن می‌شود. با توجه به تحقیقات انجام شده، پروبیوتیک‌ها با استفاده از مکانیزم‌های مختلف، نقش‌های مفیدی در سلامت انسان دارد.

تأثیر پروبیوتیک بر کودکان

می‌دانیم که پروبیوتیک‌ها نوعی از باکتری‌های خوب و مفیدی هستند که به طور طبیعی در روده و قسمت‌های دیگر بدن مستقرند و زندگی می‌کنند. پروبیوتیک‌ها می‌توانند با واکنش‌های متفاوتی که انجام می‌دهند، منجر به تولید انواع ویتامین‌ها، مکمل‌های غذایی، محصولات غذایی پرورش یافته و انواعی از آنتی بیوتیک‌های مختلف شوند. مصرف پروبیوتیک‌ها محدوده سنی خاصی ندارد و بدن در هر سنی به آن‌ها نیازمند است. برای مثال، مشاهده شده نوزادانی که در دوره نوزادی پروبیوتیک مصرف کنند، در سنین بالا کمتر به عفونت‌های مثانه‌ای دچار می‌شوند.

برای رفع این نیاز، یعنی نیاز به پروبیوتیک‌ها، می‌توان از فرآورده‌های لبنی مثل ماست و شیر، انواع سس‌ها، شکلات و غذاهای دریایی میگو، ماهی و…. استفاده کرد. البته باید دقت داشت بیماران مبتلا به فنیل کتونوری که یک بیماری نهفته است باید از مصرف موادی که حاوی فنیل آلانین هستند خودداری کنند.

نوشیدنی‌های پروبیوتیک

نوشیدنی پروبیوتیک

تا چندی پیش پروبیوتیک در محصولات لبنی مانند شیر بیشتر کاربرد داشت اما امروزه علاوه بر محصولات لبنی می‌توان به انواع نوشیدنی‌ها یا میوه و سبزیجات اشاره کرد.

طبق نظریه‌ای که ارائه داده شده، بزرگترین کارشناسان صنعت غذا پیش بینی می‌کنند که با توجه به اهمیتی که دستگاه گوارش دارد، نوشیدنی‌های پروبیوتیک در آینده جایگاه ویژه‌ای در سازمان غذایی جهان خواهد داشت.

به طور کلی باید به این توجه کرد که هر ماده‌ای که برای بدن سود دارد احتمال زیان آن نیز برای بدن وجود دارد. همانطور که مصرف زیاد آنتی بیوتیک‌های انواع دیگر از داروها زیانبار است، بنابراین مصرف خیلی زیاد محصولات و داروهای حاوی پروبیوتیک نیز ممکن است آسیب‌رسان باشد. این بیان درست است که پروبیوتیک‌ها باعث تعادل میان باکتری‌های خوب و بد می‌شوند اما مصرف هر چیزی که بدون برنامه و زیاده‌روی باشد، موجب بیماری می‌شود و حتی ممکن است آسیب‌های جدی و برگشت ناپذیری را به بدن وارد کند.

البته پروبیوتیک‌ها که به عنوان میکروارگانیسم‌های مفید و لازم برای بدن به شمار می‌آیند و باید سعی شود نیاز بدن به این میکروارگانیسم‌ها را از طریق محصولات غذایی حاوی این مواد تامین کرد.

به این شکل می‌توان نیاز بدن را به این میکروارگانیسم‌ها تامین کرد و انواع سود و مزیت‌های کم مصرف این محصولات غذایی از جمله ویتامین‌ها، پروتئین‌ها، کلیپ‌های مفید HDL را برای بدن جذب کرد. بنابراین استفاده از این میکروارگانیسم‌ها برای بدن فواید بسیار دارد و شناخت هر چه بیشتر پروبیوتیک‌ها می‌توان زندگی ساده‌تر و سالم‌تری را برای جامعه بشری به وجود آورد.

چه مقدار پروبیوتیک باید مصرف کنیم؟

توصیه می‌کنیم روزانه به طور مستمر از پروبیوتیک‌ها مصرف کنید تا از فواید آن‌ بهره‌مند شوید و تاثیر آن را بر بدن خود مشاهده کنید.

اما اگر مصرف پروبیوتیک‌‌ها را برای مدتی متوقف کنید، ممکن است به آن نتیجه دلخواه خود نرسید؛ که دلیل آن، بازگشت میکروبیوم بدن‌تان به حالت عادی و گذشته‌ی قبل است.

آیا پروبیوتیک‌ها را باید همراه با غذا استفاده کنیم؟

می‌توان پروبیوتیک‌ها را در هر ساعت از روز، همراه با غذا یا بدون غذا مصرف کرد. برخی از پروبیوتیک‌ها ممکن است شرایط خاصی برای نگهداری داشته باشند که این در به حداکثر رساندن اثر بخشی آن‌ها موثر می‌باشد.

کلام پایانی

طبق نتایج به عمل آمده، محققان به این نتیجه رسیده‌اند که عدم وجود باکتری‌های مفید در روده، به سلامت و ایمنی بدن آسیب می‌رساند. بنابراین مصرف پروبیوتیک‌ها، باعث ایجاد نقشی موثر در بدنمان می‌شوند.

پروبیوتیک‌ها از دستاوردهای مهم و بسیار مثبتی است که دانشمندان طی سال‌های اخیر به آن دست یافته‌اند و از آن در جهت مثبت استفاده می‌کنند. آن‌ها مکمل‌های غذایی مفیدی می‌باشند که تاثیرات فراوانی را در جهت افزایش توان و بازدهی دفاعی بدن ایفا می‌کنند. امروزه اکثر کارخانجات تولید لبنیات از پروبیوتیک‌ها در محصولات خود استفاده می‌کنند. همچنین در برخی از مرغداری‌ها نیز به منظور بهبود تولید مرغ و تخم مرغ و افزایش وزن و اندازه‌ی آن‌ها از محصولات پروبیوتیک استفاده می‌شود.

و در آخر نیز لازم است مجددا این نکته را یادآور شویم که اثر بخشی پروبیوتیک‌ها تا زمانی می‌باشد که به طور مرتب توسط ما مورد مصرف قرار گیرند.

همه‌ی این موارد، شناخت پروبیوتیک‌ها و لزوم مصرف آن‌ها را برای سلامتی بدن یادآور شد که تلاش نمودیم تا در این مطلب، شما را با نکات کامل و مهم درباره‌ی پروبیوتیک‌ها آشنا کنیم. امید است که این مطلب برای شما مفید واقع بوده باشد. پیشنهاد می‌کنیم از مطالب دیگر وبلاگ کارچی داری در حوزه بهداشت و سلامت نیز دیدن کنید.

با ما در تماس باشید
برای سپردن کارهاتون به ما با یک تماس خیالتون رو راحت کنید
با ما در تماس باشید
call-center vector karchidari
برای سپردن کارهاتون به ما با یک تماس خیالتون رو راحت کنید